Rogoźno

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Uwaga: Aby ułatwić pracę, dodaj do szablonu parametr |data=2010-07

Rogoźno
Herb Rogoźna Flaga Rogoźna
Województwo	wielkopolskie
Powiat	obornicki
Gmina • rodzaj	Rogoźno miejsko-wiejska
Prawa miejskie	24 kwietnia 1280
Burmistrz	Bogusław Janus
Powierzchnia	11,24 km²
Wysokość	63 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość	11 105 988 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 67
Kod pocztowy	64-610
Tablice rejestracyjne	POB
Położenie na mapie Polski Rogoźno
52°44'57″N 16°59'59″E / 52.74917, 16.99972Na mapach: 52°44'57″N 16°59'59″E / 52.74917, 16.99972
TERC (TERYT)	4303916024
Miasta partnerskie	Czorsztyn Genemuiden Mariampol Sorø Tulczyn
Urząd miejski ul. Nowa 2 64-610 Rogoźno
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Rogoźno (niem. Rogasen) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie obornickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Rogoźno. Rogoźno historycznie przynależy do Wielkopolski a ściślej rzecz ujmując do ziemi poznańskiej. W okolicach Rogoźna (rejon Ciesiel i Potulic) przebiega też granica pomiędzy dwoma wielkopolskimi krainami: ziemią poznańską na zachodzie oraz Pałukami na wschodzie. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 11 105 mieszkańców^[1].

Spis treści 1 Położenie 2 Ludność 3 Historia 4 Zabytki 5 Gospodarka 6 Edukacja 7 Ludzie związani z Rogoźnem 8 Zobacz też 9 Przypisy 10 Linki zewnętrzne

[edytuj] Położenie

Rogoźno położone jest nad rzekami Wełną i Małą Wełną oraz nad Jeziorem Rogozińskim (długie 4750m, szerokie 350m, 136 ha, do 6 m głębokości), na wysokości ok. 63 m n.p.m., przy drodze krajowej nr 11 Katowice – Poznań – Piła –Koszalin - Kołobrzeg, 40 km na północ od Poznania i ok. 52 km na południe od Piły. W mieście bierze początek droga wojewódzka nr 241 Rogoźno – Wągrowiec. Przez Rogoźno przebiega linia kolejowa Poznań – Piła – Kołobrzeg oraz nieczynna już linia Inowrocław – Krzyż Wlkp. Powierzchnia miasta wynosi 11,24 km².

[edytuj] Ludność

Według stanu z dnia 16 czerwca 2008 r gęstość zaludnienia na obszarze miasta wynosiła 997 osób/km². Na populację miasta składa się 5732 kobiet oraz 5474 mężczyzn. Obliczony na podstawie tych danych współczynnik feminizacji wskazuje, że na 100 mężczyzn przypada 105 kobiet.

Struktura wiekowa ludności Rogoźna przedstawia że osoby w wieku

• przedprodukcyjnym stanowią – 22,6%,
• produkcyjnym – 64,9%,
• poprodukcyjnym – 12,5% mieszkańców miasta.

[edytuj] Historia

Nazwa miasta pochodzi od rogoży (pałki wodnej). Najstarsze ślady grodziska wczesnośredniowiecznego pochodzą z VIII-IX wieku. Pierwsza wzmianka pisana z 1192 roku (Roguezno).

Początki kasztelanii rogozińskiej przypadają najpewniej na połowę XII wieku, a więc na okres powstania nowego grodu na lewym brzegu Wełny (u wyjścia Małej Wełny z Jeziora Rogozińskiego) udokumentowanego badaniami archeologicznymi. Pod koniec I połowy XIII wieku Rogoźno było siedzibą dobrze funkcjonującej kasztelanii, potwierdza to dokument z roku 1248 w którym wymieniony jest kasztelan Gniewomir - "Gneomir castelanus de Rogozna". Kasztelania rogozińska posiadała charakter terytorialny. Graniczyła, rozpoczynając od północy, z kasztelaniami: ujską, żońską, gnieźnieńską, radzimską, obrzycką i czarnkowską. Dokładny przebieg jej granic, z uwagi na skąpe materiały źródłowe, jest jednak trudny do określenia.

Pomimo upadku znaczenia urzędu kasztelańskiego, rogozińscy kasztelanowie występowali aż do rozbiorów w XVIII wieku, choć stanowisko miało tu już jedynie charakter tytularny. Ostatnim kasztelanem rogozińskim był wspomniany w źródłach 22 stycznia 1787 roku Adam Jan Malczewski (zmarły w 1804 roku). Kasztelanowie rogozińscy mieli prawo zasiadania w Senacie I Rzeczypospolitej, jako kasztelanowie mniejsi, zwani drążkowymi. W hierarchii senackiej plasowali się między innymi przed kasztelanami radomskimi, wieluńskimi, przemyskimi, chełmskimi, bydgoskimi czy warszawskimi.

Kasztelanowie rogozińscy do końca XV wieku:

Imię i nazwisko kasztelana	Lata pełnienia urzędu	Uwagi
Gniewomir z rodu Samsonów-Watów	1248-1251
Domaradzic ze Smogulca h. Grzymała	1280-1297
Sławnik h. Pałuka		wymieniony w 1349
Chwał z Werkowa h. Pałuka	1360-1363
Janusz Furman z Zaniemyśla h. Grzymała	1392-1400
Jura z Chojnicy h. Przosna	1401-1402
Jakusz, Jakub Przysiecki h. Grzymała	1405-1421
Jakusz, Jakub z Rynarzewa h. Szreniawa	1427-1431
Jan Oganka z Ułanowa h. Sulima	1433-1447
Włodek, Wałach z Łagiewnik h. Sulima	1448-1452
Piotr z Głęboczka h. Łodzia		wymieniony w 1453
Przecław Potulicki h. Grzymała	1458-1485
Jan Starszy z Danaborza h. Pałuka	1485-1517

Dokument lokacyjny Kostrzyna z 1251 wspomina o grupie "gości" książęcych z Rogoźna, historycy wątpią jednak, by tworzyli oni zorganizowaną społeczność miejską. Przyjmuje się, że właściwa lokacja miasta w Rogoźnie nastąpiła dopiero w 1280 wraz z odpowiednim dokumentem wystawionym przez Przemysła II.^[2] W przywileju tym wspomina się, że zasadźcami są Jan i Piotr Dedz, ówcześni właściciele miasta. Miasto lokowane było na prawie niemieckim, jakie obowiązywało też w Poznaniu. Przemysł II wybudował w Rogoźnie zamek modrzewiowy, o którym wspomina Jan Długosz w swej pracy pod tytułem „Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae". Król Przemysł II lubił Rogoźno, często tu przebywał, o czym świadczą dokumenty z lat 1284 i 1286. Miasto na trwale weszło do historii Polski 8 lutego 1296, kiedy Przemysł zginął tu zamordowany w zasadzce (prawdopodobnie dokonanej z inicjatywy bądź z udziałem margrabiów brandenburskich). Przywileje nadane miastu przez Przemysła II zostały dwukrotnie potwierdzone przez innych władców. Po raz pierwszy już w roku 1296 potwierdził je dla rogozińskiego wójta Dobrogosta książę Władysław Łokietek. W 1427 roku prawa przyznane mieszkańcom Rogoźna zostały potwierdzone i w znaczny sposób poszerzone w dokumencie relokacyjnym wystawionym miastu przez króla Władysława Jagiełłę.

W 1750 roku starosta Jakub Szołdrski lokował Nowe Miasto Rogoźno. Przy tej okazji sprowadzono liczną grupę niemieckich sukienników. W XVIII wieku był to jeden z najznaczniejszych wielkopolskich ośrodków sukienniczych. W roku 1794 na mocy reskryptu króla pruskiego, formalnie połączono Nowe Miasto Rogoźno i Stare Miasto Rogoźno w jeden organizm miejski.

W okresie Księstwa Warszawskiego w trakcie odwrotu Wielkiej Armii miała miejsce bitwa w Rogoźnie (1813) 10 lutego 1813. Rosyjskie oddziały pod dowództwem Woroncowa zaatakował 4 Pułk Nadwiślański polskiej piechoty zmuszając go do cofania się w kierunku na Parkowo i Oborniki.

Mieszkańcy brali aktywny udział w powstaniu wielkopolskim 1918/1919. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zamordowali w pobliskich lasach rożnowickich ok. 12 tysięcy osób, m.in. pacjentów szpitala psychiatrycznego w podpoznańskich Owińskach i 100 jeńców angielskich^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Zabytki

• średniowieczny układ urbanistyczny Starego Miasta z rynkiem (pl. Powstańców Wielkopolskich)
• kościół pw. św. Wita, fundowany wg tradycji przez Mieszka I i Dobrawę (wskazywałoby na to m.in. bardzo stare wezwanie), obecny gotycki z 1526 roku, wewnątrz cenna gotycka chrzcielnica z wkomponowanym medalionem rusko-bizantyjskim z XII wieku
• układ urbanistyczny Nowego Miasta z rynkiem (pl. Karola Marcinkowskiego) z XVIII wieku
• Muzeum Regionalne im. Wojciechy Dutkiewicz znajdujące się w dawnym Ratuszu (zabytkowy późnoklasycystyczny budynek zbudowany w latach 1826-1828, rozbudowany 1911-1913). Do najciekawszych zabytków eksponowanych w Muzeum należy znaleziony w okolicach dawnego grodu kasztelańskiego obosieczny miecz żelazny z XII wieku z napisem +INIOINI+ na obu stronach głowni.
• kościół poewangelicki pw. Świętego Ducha z 1807 roku i znajdująca się przy nim drewniana dzwonnica z 1786 roku
• Liceum Ogólnokształcące im. Przemysła II – jedna z najstarszych szkół średnich w Wielkopolsce, mieści się w budynku pochodzącym z 1869 roku, wewnątrz Szkolna Izba Tradycji, w której zgromadzono starodruki sięgające czasów pruskich, liczne dokumenty i fotografie, znajduje się tu także Biblioteka im. Marii i Józefa Sobolewskich zawierająca bezcenne wydawnictwa z końca XIX wieku i okresu II Rzeczypospolitej
• budynek sądu grodzkiego z 1905 roku, obecnie mieści się w nim Zespół Szkół Agrobiznesu im. Dezyderego Chłapowskiego (ul. Kościuszki 41), nr w rejestrze zabytków: 254/Wlkp/A z 17.10.2005 r.
• budynek Zespołu Szkół im. Hipolita Cegielskiego - dawne Seminarium Nauczycielskie. Oddany do użytku w 1905 roku, mieści 115 izb i jest do dzisiaj największym budynkiem w mieście.
• gród średniowieczny na Wójtostwie
• cmentarz katolicki
• cmentarz ewangelicki
• Stary cmentarz żydowski w Rogoźnie – został założony pod koniec XVI wieku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz. Płyty nagrobne zostały wykorzystane do wybrukowania ulic wokół Nowego Rynku. Po wojnie pokryto te ulice asfaltem – bez wcześniejszego usunięcia macew. Na powierzchni 1,5 hektara nie zachował się żaden nagrobek. Zachowały się jedynie ruiny dawnego domu przedpogrzebowego. Nowy cmentarz żydowski został założony w XIX wieku. Podczas II wojny światowej również zdewastowany, a po wojnie zlikwidowany. Kilka zachowanych rozbitych macew znajduje się w Muzeum Regionalnym. Po rogozińskiej synagodze nie pozostało ani śladu^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Gospodarka

Miasto, w stosunku do swojej wielkości, stanowi istotny ośrodek przemysłowy, turystyczny i kulturalny subregionu. Głównym źródłem dochodów mieszkańców jest praca w miejscowych firmach i usługach, szkolnictwie i różnego rodzaju administracji. Działalność gospodarczą prowadzi w mieście 1,209 podmiotów, w tym większość – działalność usługową i handlową. Najlepiej rozwiniętą branżą przemysłową na terenie miasta jest branża drzewna, a także metalowa i przetwórstwa spożywczego. Ranking Samorządów 2007 prezentujący najlepiej funkcjonujące gminy w kraju. Rogoźno plasuje się tam na dobrej – 68 pozycji na 100 sklasyfikowanych z 2485 gmin.

[edytuj] Edukacja

• Przedszkole nr 1 im. Kubusia Puchatka
• Przedszkole nr 2
• Szkoła Podstawowa nr 2
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. Powstańców Wielkopolskich
• Gimnazjum nr 1 im. Mazurka Dąbrowskiego
• Gimnazjum nr 2
• Gimnazjum Społeczne nr 3 przy Liceum Ogólnokształcacym
• Liceum Ogólnokształcące im. Przemysła II
• Zespół Szkół Agrobiznesu im. Dezyderego Chłapowskiego
• Zespół Szkół im. Hipolita Cegielskiego
• Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy Regionalny Ośrodek w Rogoźnie

[edytuj] Ludzie związani z Rogoźnem

• król Polski Przemysł II
• wojewoda poznański, starosta rogoziński, zdrajca spod Ujścia, Andrzej Grudziński
• wojewoda inflancki, starosta rogoziński Jan Teodor Schlieben
• kasztelan rogoziński, ojciec wojewodów poznańskich Piotra i Jana Opalińskich Jan Opaliński
• lekarz, społecznik i filantrop Karol Marcinkowski
• powstaniec wielkopolski Antoni Biskupski
• poseł na Sejm Edmund Męclewski
• prawnik, członek PTPN Kazimierz Szuman
• krytyk literacki, historyk literatury Lesław Eustachiewicz
• pedagog Hubert Beckhaus
• ornitolog Julius Hammling
• śpiewak operowy Marek Torzewski
• aktorka Halina Bednarz
• lekarz Stanisław Waliszewski

Duchowni:

• męczennik bł. Włodzimierz Laskowski
• rzymskokatolicki metropolita poznański, abp Walenty Dymek
• biskup Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego (staroluterańskiego) Reinhold Büttner
• zwierzchnik Kościoła Polskokatolickiego, bp Maksymilian Rode
• rabin Rogoźna, później Ostrowa Wlkp., wybitny judaista Elias Plessner
• radca duchowny i szambelan papieski Stanisław Śniatała
• radca duchowny i dziekan rogoziński Wiktor Mędlewski
• biblista, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i Jagiellońskiego, członek PAU Aleksy Klawek
• teolog i pedagog Marian Finke
• Alojzy Twardecki (Alfred Hartmann) - (ur. 23 marca 1938 w Rogoźnie, syn Leona i Małgorzaty) - jest strażakiem, tłumaczem języka niemieckiego, wykładowcą akademickim

[edytuj] Zobacz też

• Parafia Ducha Świętego w Rogoźnie
• Parafia św. Wita w Rogoźnie

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Strona internetowa miasta
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Rogoźno w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX (Poźajście – Ruksze) z 1888 r.

p • d • e Miasta województwa wielkopolskiego Miasta powiatowe Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów Miasta gminne Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków

p • d • e Gmina Rogoźno Siedziba gminy: Rogoźno Miasta Rogoźno Sołectwa Boguniewo • Budziszewko • Garbatka • Gościejewo • Jaracz • Karolewo • Kaziopole • Laskowo • Nienawiszcz • Owczegłowy • Owieczki • Parkowo • Pruśce • Ruda • Słomowo • Studzieniec • Tarnowo Pozostałe miejscowości Biniewo • Cieśle • Dziewcza Struga • Grudna • Józefinowo • Marlewo • Międzylesie • Nowy Młyn • Olszyna • Rożnowice • Sierniki • Stare • Szczytno • Wełna • Wojciechowo • Żołędzin

p • d • e Powiat obornicki Miasta Oborniki • Rogoźno Gminy miejsko-wiejskie Oborniki • Rogoźno Gminy wiejskie Ryczywół

p • d • e Powiat obornicki (1919-1975) Siedziba powiatu – Oborniki Przynależność wojewódzka woj. poznańskie (II RP) (1919-39) • woj. poznańskie (1945-75) Miasta (1919-75) Murowana Goślina • Oborniki • Rogoźno • Ryczywół (do 1934) Gminy wiejskie zbiorowe (1934-54 i 1973-75) Murowana Goślina • Oborniki (od 1973) • Oborniki-Południe (do 1954) • Oborniki-Północ (do 1954) • Rogoźno • Ryczywół