Katedra Notre-Dame w Paryżu

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy paryskiej katedry. Zobacz też: inne znaczenia.

Współrzędne: 48°51'10.8″N 2°20'59.28″E / 48.853, 2.3498

Katedra Notre-Dame w Paryżu
Fasada katedry za dnia
Widok na katedrę z mostu na Sekwanie
Dolna część frontowej fasady z wyraźnie widocznymi portalami
Detale tympanonu i archiwolt
Maszkarony
Wnętrze katedry
Jeden z witraży
Rozeta
Prospekt organów wielkich


Notre-Dame de Paris – gotycka katedra w Paryżu. Jedna z najbardziej znanych katedr na świecie, między innymi dzięki powieści Dzwonnik z Notre Dame francuskiego pisarza Viktora Hugo.

Jej nazwa tłumaczy się jako Nasza Pani i odnosi się do Matki Boskiej. Wzniesiono ją na wyspie na Sekwanie, zwanej Île de la Cité, na śladach po dwóch kościołach powstałych jeszcze w IX wieku. Budowa jej trwała prawie 170 lat (1163-1330).

Spis treści

[edytuj] Budowla

Jest to kościół pięcionawowy z krótką nawą krzyżową, dość długim prezbiterium i podwójnym obejściem na półkolu. Pierwotnie miało ono tylko trzy małe kapliczki. W drugiej połowie XIII wieku usunięto kapliczki i wybudowano pięć dużych kaplic.

Całą szerokość fasady zajmują trzy portale, z czego środkowy jest najszerszy. Wyrzeźbiono na nim scenę Sądu Ostatecznego. Zamiast kolumienek (jak to było w stylu romańskim) na cokołach lub wspornikach ustawiono figury zwieńczone baldachimami.

Dokładne przyjrzenie się fasadzie środkowego portalu od razu odkrywa jej asymetryczność: lewy portal, poświęcony Matce Boskiej, pochodzi z ok. 1210 roku i przedstawia w reliefach sceny z jej życia, m.in.: genealogię Maryi, Zwiastowanie, Boże Narodzenie, Zaśnięcie i Zmartwychwstanie.

Filar dzielący odrzwia ozdobiony jest figurą NMP z Dzieciątkiem, w górnych częściach widać m.in. Koronację Maryi. Łuk portalu wpisany jest w trójkątne obramowanie. Prawy portal - portal św. Anny - powstał ok. roku 1220, ale zdobiący go ostrołukowy tympanon zawiera rzeźby sprzed 1180 roku, a więc najstarsze spośród wszystkich zachowanych w katedrze.

W najwyższej części łuku znajduje się płaskorzeźba Matki Boskiej Tronującej z Dzieciątkiem, obok niej inicjator budowy katedry – biskup Maurice de Sully i król Ludwik VII w otoczeniu aniołów. Środkowy, największy portal Sądu Ostatecznego, pochodzi z ok. 1220-1230, ale jedynie kilka fragmentów rzeźb (m.in. postać Chrystusa w górnej części tympanonu) pochodzi z I połowy XIII wieku, reszta to XIX-wieczna rekonstrukcja.

Nad środkowym portalem umieszczono rozetę rozświetlającą wnętrze świątyni. W całej budowli umieszczono dużą ilość witraży, które wprowadzają grę światła w wielkiej i zazwyczaj, jak to bywa w gotyckich katedrach, mrocznej budowli.

Pod rozetą ciągnie się tzw. galeria królewska, element charakterystyczny dla gotyckich katedr francuskich.

[edytuj] Organy główne

Twórcami wielkich organów katedry Notre-Dame są: François Thierry (1733), François-Henri Clicquot (1788), Louis-Paul Dallery (1838), Aristide Cavaillé-Coll (1868), Charles Mutin (1904), Joseph Beuchet (1932), Jean Hermann - Robert Boisseau (1959-1972), Boisseau-Cattiaux-Emeriau-Giroud-Société Synaptel (1992).

Od 1992 roku, po gruntownej renowacji, organy posiadają 7374 piszczałek, 110 głosów rozłożonych na 5 manuałów (C–g3) i pedał (C-f1, C-g1) oraz elektryczną (elektroniczną) trakturę gry i rejestrów w pełni sterowaną za pomocą systemu komputerowego (MIDI-Conwerter, Replay).

[edytuj] Dyspozycja (od 1992 roku)

I. Grand-Orgue, C–g3 II. Positif, C–g3 III. Récit, C–g3 IV. Solo, C–g3 V. Grand-Chœur, C–g3 Pédale

Violon Basse 16'
Bourdon 16'
Montre 8'
Viole de Gambe 8'
Flûte harmonique 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Octave 4'
Doublette 2
Fourniture harmonique II-V
Cymbale harmonique II-V
 Bombarde 16'
Trompette 8'
Clairon 4'

Chamades Grand-Orgue:
Chamade 8'
Chamade 4'

Chamade Récit 8''

Montre 16'
Bourdon 16'
Salicional 8'
Flûte harmonique 8'
Bourdon 8'
Unda Maris (co) 8'
Prestant 4'
Flûte douce 4'
Nazard 2 2/3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Plein jeu harmonique III-VI
Fourniture V
Cymbale IV
 Clarinette 16'
Clarinette 8'
Clarinette 4'

Récit expressif:
Quintatön 16'
Diapason 8'
Flûte Traversière 8'
Viole de Gambe 8'
Bourdon Céleste 8'
Voix Céleste (co) 8'
Octave 4'
Flûte Octaviante 4'
Quinte 2 2/3'
Octavin 2'
Bombarde 16'
Trompette 8'
Clairon 4'
Basson Hautbois 8'
Clarinette 8'
Voix Humaine 8'

Récit classique (fo):
Cornet V
 Hautbois 8'

Chamades Récit:
Chamade 8'
Chamade 4'
Chamade Régale 2/16'

Chamade Grand-orgue 8'
Chamade Grand-orgue 4'

Bourdon 32'
Principal 16'
Montre 8'
Flûte harmonique 8'
Quinte 5 1/3'
Prestant 4'
Tierce 3 1/5'
Nazard 2 2/3'
Septième 2 2/7'
Doublette 2'
Fourniture III
Fourniture V
Cymbale IV
Cornet II-V
 Cromorne 8'

Chamade Grand-orgue 8'
Chamade Grand-orgue 4'

Principal 8
Bourdon 8'
Prestant 4'
Quinte 2 2/3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Larigot 1 1/3'
Septième 1 1/7'
Piccolo 1'
Plein jeu IV-VI
 Tuba Magna 16'
Trompette 8'
Clairon 4'
Cornet [ = * ]

Grande Pédale (C-f1):
Principal 32'
Contre-Basse 16'
Soubasse 16'
Quinte 10 2/3'
Flûte 8'
Violoncelle 8'
Tierce 6 2/5'
Quinte 5 1/3'
Septième 4 4/7'
Octave 4'
Contre Bombarde 32'
Bombarde 16'
Basson 16'
Trompette 8'
Basson 8'
Clairon 4'

Petite Pédale (C-g1):
Bourdon 8'
Flûte 4'
Tierce 3 1/5'
Quinte 2 2/3'
Flûte 2'
Tierce 1 3/5'
Larigot 1 1/3'
Piccolo 1'
Fourniture III
Cymbale IV
Sordun 16'
Chalumeau 4'
Clairon 2'

Chamade Grand-orgue 8'
Chamade Grand-orgue 4'
Chamade Récit 8'
Chamade Récit 4'
Chamade Régale 2'

Połączenia: II-I, III-I, IV-I, V-I ; III-II, IV-II, V-II ; IV-III, V-III ; V-IV, Pédale-Grand-orgue, Octave grave general, inversion Positif/Grand-orgue, Tirasses (Grand-orgue, Positif, Récit, Solo, Grand-Chœur; Positif en 4, Récit en 4, Solo en 4), Octaves graves et octaves aiguës.

Urządzenia dodatkowe: Appel d’anches (Pédale, Grand-orgue, Positif, Récit, Grand-Chœur, Chamade), Coupure Pédale, Division Pédale, Tremblants ajustables Positif et Grand-Chœur, Trémolo Récit, Sostenuto, Crescendo, Tutti, elektroniczna pamięć 5400 kombinacji.

[edytuj] Organiści tytularni

[edytuj] Organy chórowe

Organy chórowe wybudował w 1969 roku Robert Boisseau. Instrument posiada 30 głosów, 2 manuały i pedał, mechaniczną trakturę gry oraz elektryczną trakturę rejestrów (elektroniczna pamięć 5000 kombinacji).

[edytuj] Dyspozycja

I. Grand-Chœur, C–g3 II. Positif, C–g3 Pédale, C–f1

Bourdon 16'
Montre 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Nazard 2 2/3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Fourniture II
Cymbale IV
 Trompette 8'
Clairon 4'
Chamade 8'

Bourdon 8'
Viole 8'
Prestant 4'
Flûte 4'
Nazard 2 2/3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Larigot 1 1/3'
Cymbale IV
 Cromorne

Tremblant

Flûte 16'
Soubasse 16'
Flûte 8'
Flûte 4'
Flûte 2'
Bombarde 16'
Trompette 8'
Clairon 4'

Połączenia: II/I, Tirasse (Grand Chœur, Positif)

[edytuj] Organiści tytularni

  • od 1988 : Yves Castagnet
  • od 2004 : Johann Vexo

[edytuj] Ciekawostki

Katedra utraciła zadaszenie wież podczas Rewolucji Francuskiej, sama zaś uniknęła zburzenia dzięki rzekomemu ryzyku uszkodzenia sąsiednich budynków podczas tej operacji, co sugerował pewien niezbyt chętny Rewolucji paryski mieszczanin. Dzięki temu zdarzeniu katedra przetrwała do naszych czasów. W okresie Rewolucji nosiła nazwę "Świątyni Rozumu"[1].

3 września 2006 plac przed katedrą, zaprojektowany przez barona Georges'a Haussmanna w czasach Napoleona III dla podkreślenia świetności zachodniej fasady katedry, noszący dotąd nazwę Place du Parvis Notre-Dame, czyli "plac Kościelny Notre-Dame" poświęcono papieżowi Janowi Pawłowi II nadając mu nową nazwę Parvis Notre-Dame - place Jean-Paul II, czyli "Dziedziniec Notre-Dame - Plac Jana Pawła II".

Przypisy

  1. ↑ Jan Baszkiewicz, Stefan Meller: Rewolucja francuska 1789-1794 Społeczeństwo obywatelskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983, s. 458. ISBN 83-06-00848-0. 

[edytuj] Zobacz też

Commons-logo.svg
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Katedra Notre-Dame w Paryżu

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło „http://www.kontynentalny.agro.pl/wikipedia/w/pl/Katedra_Notre-Dame_w_Pary%C5%BCu”
tani hosting www